बर्तमान संविधानले गृहयुद्धको बिजारोपण गरेको छ         नेपालको मंगोल समुदायको पुरानो चिनारी        राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा गर्न सैन्य शासनको आवश्यक        ‘भारतले नेपालको संविधान अस्वीकार गरेको होइन’         नेपालको संविधानबाट मधेशीले स्थायी अधिकार कहिल्यै पाउँदैनन्         तामाङ समुदायको अस्तित्व संकटमा        यो शताब्दी मंगोल समुदायको विजयको शताब्दी हो        नेवारी समुदायले बुझ्नु पर्ने कुरा        राष्ट्रिय पहिचान सहितको संघियता नभए रगतको खोला बग्नेछ        GIVE PEACE A CHANCE        
HOMEPAGE ArticlesInterviewsNoticesAbout SAMABADContact UsDownloads
Interviews
Share |
नेपालको संविधानबाट मधेशीले स्थायी अधिकार कहिल्यै पाउँदैनन्

डा. सीके राउत (संयोजक,स्वतन्त्र मधेश गठबन्धन)

० अढाई महिना बितिसक्दासमेत मधेश आन्दोलनले एजेण्डा सम्बोधन गराउन सकेको छैन । किन होला ? 

— हामीले सुरूदेखि नै भन्दै आएका छौं कि मधेशको अधिकार नेपालको संविधानबाट कहिल्यै पनि प्राप्त हुँदैन । हामीले जतिसुकै आन्दोलन गरे पनि नेपालको संविधानबाट हामीले कहिल्यै पनि पूर्ण र स्थायी रूपमा अधिकार पाउन सक्दैनौं । 

० अहिले चलिरहेको आन्दोलनबाट कुनै उपलब्धि हुँदैन ?

— आन्दोलनको दबाबबाट केही अधिकार प्राप्त भइहाले पनि त्यो स्थायी रहँदैन । विगतदेखि अहिलेसम्म त्यही नै भइरहेको छ नि । देखाउनका लागि केही सम्झौता गरिदिने र संविधानमा केही संशोधन गरिदिने काम हुन सक्छन् । तर, अन्ततः मधेशीले केही पनि स्याथी रूपमा पाउने छैनन् । 

० विगतमा पनि मधेश आन्दोलन भएको थियो । केही वर्षको अन्तरालमा फेरि अहिले आन्दोलन भइरहेको छ । भनेपछि, मधेशीले पटक–पटक आन्दोलन गरिरहनुपर्ने अवस्था रहिरहनेछ ? 

— हो । यो अवस्था रहिरहनेछ । मधेशीहरू नेपाली साम्राज्यको अधिनमा रहिरहेसम्म आन्दोलन गरिरहनुपर्ने हुन्छ । अब आन्दोलनको दबाबबाट राज्यले अस्थायी रूपमा केही माग सम्बोधन गर्न सक्छ । तर, अन्ततः राज्यले दिइसकेको अधिकार पनि खोसेर लैजान्छ । उदाहरणका रूपमा नागरिकताको विषयमा मधेशीहरूले जुन अधिकार पहिला पाइसकेको थियो, त्यो अधिकार अहिलेको संविधानमा खोसिएको छ । यसरी नै यो प्रक्रिया चलिरहनेछ । किन भने, शासक वर्गले मधेशीमाथि औपनिवेशिक शासन लादेको छ । मधेशीहरूलाई समान अधिकार दिनुपर्छ, भन्ने मनसाय नै शासक वर्गले देखाउँदैन । त्यसैले मधेशीहरू नेपाली औपनिवेशबाट मुक्त नभएसम्म यो प्रक्रिया चलिरहनेछ ।   

० यो आन्दोलनबाट मधेशीका सबै माग राज्यले पूरा गरिदियो भने त फेरि पनि आन्दोलन गर्नु पर्दैन नि ?

— माग सम्बोधनको अन्तिम रूप भनेको सम्झौताका कुरा संविधानमै लेखाइदिने हो । तर, संविधानमा लेखाइ दिँदैमा मधेशीले अधिकार पाउने कुराको कुनै ग्यारेन्टी छैन । भर्खरै भएका घटनाहरूबाट पनि यो कुरा प्रमाणित हुन्छ । जस्तै, अन्तरिम संविधानको धारा १३८ मा अधिकारसम्पन्न स्वायत्त प्रदेशहरू हुनेछन्, भनेर लेखिएको छ । तर, यो कुरा अहिलेको संविधानले आत्मसात गरेको छैन । त्यसैले मधेशका लागि कुनै कुरा संविधानमा लेखाउँदैमा लागू नै हुन्छ, भन्ने छैन । जस्तै, मधेशीलाई नागरिकताबाट बञ्चित गर्नुपर्छ, भनेर त कतै लेखिएको छैन । सेनामा मधेशी भर्ना गर्नु हुँदैन, भनेर त कतै लेखिएको छैन । तर, पनि मधेशीलाई यी अधिकार खासै दिइएन । त्यसैले संविधानमा लेखाउँदैमा मधेशीले अधिकार पाउँदैनन् । 

० मधेशकेन्द्रित दलहरूले भनेको जस्तो ८ र २२ बुँदे सम्झौता कार्यान्वयन भइहाले पनि केही हुँदैन र ? 

— संविधानमा जेसुकै लेखाए पनि केही हुँदैन । किन भने सेना नेपाली शासक वर्गसँग छ । संविधानमा जे लेखाए पनि सेना लगाएर तत्काल खारेज गराउन सकिन्छ ।

० मधेशी जनता आन्दोलन छन् । सरकार तथा मधेशी मोर्चा आ–आफ्नै अडानमा छन् । अर्कोतर्फ मधेशीहरूको जनजीवन कष्टकर बनिसक्यो । अब मधेशकेन्द्रित दल र मधेशी जनता कसरी अगाडि बढ्नुपर्छ ? 

— मधेशकेन्द्रित दलहरूकै अगाडि संविधान जारी भएको थियो । यस्तो अवस्थामा उनीहरूले हाम्रो माग पूरा भइसक्यो, भन्नुपर्दथ्यो । यदि आन्दोलन जारी नै राख्ने हो भने माग परिवर्तन गर्नुपर्दथ्यो । र, त्यो माग स्वतन्त्र मधेशको हुनुपर्दथ्यो । पुराना माग बाँकी नै राखेर संविधान जारी भइसकेपछि आन्दोलन गर्नुको कुनै औचित्य हुँदैन । त्यसैले भिजन नभएको जस्तो यो आन्दोलन देखिएको छ । आन्दोलनकारीलाई समेत थाहा छैन कि केका लागि आन्दोलन भइरहेको छ । 

० मधेशकेन्द्रित दलले ८ र २२ बुँदे पूरा गर्नुपर्छ भनेर स्पष्ट रूपमा भनिरहेका छन् नि ?

— त्यस्तो होइन, माग नै सबैका फरक–फरक देखिएका छन् । कसैले ८ बुँदे, कसैले २२ बुँदे र कसैले ३५ बुँदै ल्याइदिन्छन् । जसलाई जे मन लाग्छ, त्यही गरिरहेका छन् । 

० मधेशकेन्द्रित दलहरू एकजुट हुन नसक्दा पनि आन्दोलन लम्बिएको हो ?

— यो आन्दोलनको भिजन नै छैन । भिजन नभएपछि गन्तब्यमा पुग्न सकिँदैन नि । 

० मागहरू एक, दुई, तीन गरी स्पष्ट रूपमा आउनुपर्दथ्यो ? 

— मागहरू नै प्रष्ट छैनन् । एक मधेश एक प्रदेशको नारा पनि उठेकै छ । दुई प्रदेश र तीन प्रदेशका कुरा पनि छन् । भनेपछि, स्पष्ट नभएपछि कसरी माग पूरा गराउन सकिन्छ । 

० त्यसो भए अहिले सरकार र मधेशी मोर्चाबीच जारी वार्ताले केही हुँदैन ? 

— वार्ताको औचित्य नै छैन । सम्झौता त पहिले नै भइसकेको हो नि । यदि शासक वर्ग इमान्दार भइदिएको भए विगतका सम्झौता कार्यान्वयन गर्न सक्थ्यो नि ।

० यो आन्दोलनबाट यदि दुई प्रदेश प्राप्त भयो भने पनि सबै अधिकार पाउने सम्भावना रहँदैन र ?

— मधेशभित्र एक, दुई, तीन वा १० वटै प्रदेश बनाउँदैमा केही हुँदैन । 

० तर, ती प्रदेशको बागडोर त मधेशीले नै सम्हाल्ने छ नि । होइन र ?

— यहाँ औपनिवेशिक समस्या छ । औपनिवेशिक समस्याको समाधान प्रदेश होइन । प्रदेश बनाउँदैमा सेना, शसस्त्र प्रहरीलगायत सुरक्षा निकायको अहिलेको रूप र संरचनामा परिवर्तन हुँदैन । अर्को ठूलो समस्या आप्रवासनको हो । मधेशमा पछिल्लो ६० वर्षमा पहाडीको संख्या ६ बाट ३६ प्रतिशतमा पुगेको छ । र, अबको २०–२५ वर्षमा झन् यो अवस्था बढ्न सक्छ । योसँगै ४० प्रतिशत मधेशीहरू पनि मधेशमा रहने छन् कि छैनन् त्यो भन्ने अवस्था छैन । 

० प्रदेश बनेपछि बसाइँसराइँमा कमि आउँछ नि ?

— कमि आउँदैन । झन् बढ्ने सम्भावना हुन्छ । किन भने मधेश प्रदेश बनिसकेपछि शासक वर्गले के सोच्छ भने, मधेश प्रदेशमा आफ्ना मान्छेलाई लगिएन भने यिनीहरूले जे पनि गर्लान् । र, यसबाट झन् अविश्वासको माहौल श्रृजना हुन्छ । यस्तो अवस्थामा पहाडबाट मधेश झर्नेको संख्या झन् बढाइनेछ । 

० मधेशीसँगको विभेद कम हुँदै गएको हो ?

— यसमा दुई वटा कुरा छन् । एकातर्फ विभेद घटेको छैन भने, अर्कोतर्फ मधेशीहरू नै विस्थापित भइरहेका छन् । मधेशीहरूसँगको ‘विभेदको दर’ र उनीहरूको ‘विस्थापनको दर’ लाई तुलना गर्नुपर्ने हुन्छ । ६०–६५ वर्षदेखि हामीले संविधानसभा र स्वायत्त प्रदेशका लागि लडिरहेका छौं नि । यस अवधिमा हामीले कति अधिकार पायौं त ? भएका अधिकार पनि खोसियो कि ? र, यसै अवधिमा कति मधेशी विस्थापित भए ? कति नागरिकताविहीन भए ? कति मृत्युवरण गर्न बाध्य भए ? ती कुरा पनि मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ । त्यसैले, अधिकार प्राप्तिको दर ठूलो छ कि विस्थापित हुनेको दर ठूलो छ । मधेशमा ६० वर्षअघि ६ प्रतिशत मात्र पहाडी थिए । तर, अहिले हेर्ने हो भने, ३६ प्रतिशत पहाडी मधेशमा आएर बसेका छन् । जसले गर्दा मधेशीहरू विस्थापित हुन बाध्य भएका छन् । त्यसैले अब पनि हामी २०–२५ वर्ष कुर्न थाल्यौं भने कस्तो अवस्था आउला, भनेर हामी अनुमान लगाउन सक्छौंं । त्यसैले, विस्तारै विभेद हट्छ र सबै कुराको प्राप्ति हुन्छ भनेर कुर्न थाल्यौं भने, त्यतिञ्जेल मधेशीहरू नै विस्थापित भइसक्ने छन् ।

० पहिलो मधेश आन्दोलनदेखि अहिलेसम्मको अवस्थामा आइपुग्दाखेरी विभेद नघटेकै हो त ?

— विभेद घटेको छैन, बरू बढेको छ । 

० कसरी ?

— जस्तै, पहिला योग्य मधेशीलाई सरकारी जागिर पनि दिइन्थ्यो । तर, अहिले मधेशीलाई कोटा तिर धकेलिन्छ । कोटाले गर्दा ‘मधेशी’ भनेर व्यवहार गर्ने सम्भावना धेरै बढेको छ । यो आन्दोलनपछि त झन् मधेशीप्रतिको विभेदकारी दृष्टिकोण झन् बढेको छ । विगतमा केही योग्य मधेशीले जागिर पाउन सक्ने अवस्था पनि थिए तर, अब त्यो पनि रहेन ।

० पहिचान र अधिकार नपाएर मधेशीहरू पटक–पटक आन्दोलनमा उत्रिने गरेका हुन् ?

— मधेशीहरू दासत्वबाट मुक्त हुन आन्दोलन गर्दै आएका छन् । तर, नेतृत्वकर्ताले मधेशका एजेण्डाका विषयमा अस्पष्ट शब्दहरू राखेर दिग्भ्रमित गर्ने काम मात्र गरिरहेका छन् । ‘पहिचान’ र ‘अधिकार’ भन्ने शब्द धेरै सुनिन्छन् । अधिकारका कुरा गर्ने हो भने, अमेरिकाका मानिस पनि अधिकारका लागि लडिरहेका छन् नि । बेलायतका मानिस पनि अधिकारका लागि लडिरहेका छन् नि । यी शब्द अस्पष्ट छन् ।  अधिकारमा के चाहियो त, त्यो स्पष्ट हुनुप¥यो । पहिचान र अधिकार कसैले दिएर पाउने होइन । पहिचान र अधिकार आफैंले बनाउन सक्नुपर्छ । मधेशी भनेर हामीलाई हेपियो, नागरिक ठानिएन भनेर बच्चा जस्तो रूने नै होइन । मधेश राष्ट्र बन्यो भने पहिचान र अधिकार त आफैं स्थापित हुन्छ नि । 

० नेपालमा मधेशी मात्र होइन, कर्णालीका पहाडी समुदाय, पहाडका दलित समुदायहरू पनि त पीडित छन् नि ? 

— मधेशीको पीडा पहाडीको भन्दा एकदमै पृथक छ । पहाडमा गरिबी, अशिक्षा र  भोकमरी हुन सक्छन् । तर, तिनीहरू औपनिवेशिक शासनबाट प्रताडित छैनन् । जस्तै, पहाडमा जतिसुकै गरिबी भए पनि उनीहरूलाई अनागरिक बनाउने काम हुँदैन । कहिल्यै पनि हेपिदैन । जागिरबाट बञ्चित गरिँदैन । तर, मधेशीलाई जहिले पनि शंकाले हेरिन्छ । 

० मधेश आन्दोलनमा डा. सीके राउत देखिएनन् भनेर मधेशी जनताको गुनासो छ नि ?

— जुन बाटोबाट खाल्डोमा पुगिन्छ, भन्ने कुरा थाहा हुँदाहुँदै त्यही बाटोमा हिँड्नका लागि जनतालाई भन्न सकिँदैन । मैले सुक्ष्म विश्लेषण गरेको छु । मधेशी जनता अहिले हिँडिरहेको बाटोबाट अन्ततः खाल्डोमै पुग्छन् । त्यसैले हामी नेतृत्व लिएर हिँड्न सक्दैनौं । भोटका लागि अहिले पार्टीहरूले जे गरिरहेका छन्, त्यो काम हामी गर्न सक्दैनौं । हामी सही मार्गमा मात्र जनतालाई हिँड्न भन्छौं । 

० त्यसो भए, मधेशकेन्द्रित दलहरूले मधेशी जनतालाई दिग्भ्रमित पारेर आन्दोलनमा उतारेका हुन् ?

— हो । हरेक दृष्टिकोणबाट मधेशीलाई दिग्भ्रमित पार्ने कार्य भएको छ । 

० यो आन्दोलनमा तपाईंहरूको समर्थन छ ?

— विशेष गरी हामी नेतृत्व वर्गले मौनता नै राखेका छौं । र, मौनता भनेको आन्दोलनका लागि ठूलो समर्थन हो । 

० तपाईं मौन भए पनि गठबन्धनका कार्यकर्ता त यो आन्दोलनमा सहभागी छन् नि ?

— हेर्नुस् । हाम्रो गठबन्धनमा सबै पार्टीका मानिस छन् । आमजनता छन् । र, जनताको आन्दोलनमा तिनीहरू सहभागी हुनु स्वभाविक हो । त्यसमा हामीले कसैलाई पनि रोकेका छैनौं । 

० निकास के हो त ? 

— सबभन्दा पहिला मधेशकेन्द्रित दलका जिल्ला र स्थानीयस्तरका कार्यकर्ताहरू भ्रमबाट मुक्त हुनुपर्छ । स्वतन्त्र मधेशले मात्र समाधान दिन सक्छ, भन्ने कुरा लिएर अगाडि बढ्नुपर्छ । किन भने अब हेर्न केही बाँकी छैन । हामीले सबै कुरा हेरिसक्यौं ।

० तपाईंहरूको संगठनको आगामी रणनीति के छ ?

— हामी जनचेतना बढाउने क्रममै छौं । आन्दोलनका क्रममा पनि मधेशी नेताहरूले भ्रम श्रृजना गरेका छन् । हामीले त्यो भ्रमलाई चिर्ने प्रयास गरिरहेका छौं । प्रदेश समाधान होइन स्वतन्त्र देश नै समाधान हो, भन्ने कुरा मधेशीलाई बुझाइरहेका छौं ।

प्रकाशित मिति : २०७२ साल कार्तिक १३ गते शुक्रबार ।   

More Interviews
‘भारतले नेपालको संविधान अस्वीकार गरेको होइन’
'नेपालमा अब हिन्दु राजतन्त्र फर्कँदैन​'
शासनसत्ता शाहवंशबाट बाहुनवंशमा मात्रै सरेको छ
ऋतिक रोशन काण्डपछि म भित्र विद्रोह जन्मिएको हो
ह्विप मान्दैनौँ, ८ माघमा संविधान आउँदैन
कसले मागेको छ जातीय राज्य ?
'गोर्खाल्यान्ड हाम्रो अस्तित्वको लडाइँ हो’
अल्पसंख्याक बाहुन जातिको 'शासन र राजनीति' मामूली झट्कामै समाप्त हुन सक्छ
‘मेरो रिहार्इ पछि नयां रूपमा अघी बढने छु ।’
Social inclusion is not a donor agenda
उसले मलाई महिनावारीको समयमा पनि छाडेन
नेपालमा लिवियाको जस्तै विद्रोह हुँदैछ
तपाईं नै भन्नुहोस् डन भनेको के हो ? : गणेश लामा
Kalon Tripa Dr Lobsang Sangay talks to ABC presenter Emma Alberice
Nepal can benefit from regional economic integration
'लामो समयदेखि नेपालमा बसेका तिब्बती समुदायले नेपालीसरह सुविधा पाउनुपर्छ’
अल्पसंख्याक बाहुन जातिको 'शासन र राजनीति' मामूली झट्कामै समाप्त हुन सक्छ ।
ठूला दैनिक पत्रिकाहरूमा गुम्बाको विषयमा लेखिएको कुरा गलत छ गायिका, आनी छोइङ डोल्मा
बाहुन क्षेत्रीहरुको प्रतिगामी सोचकै कारण नेपालमा सिभिलवार हुने निश्चित छ
हाम्रो जल, जंगल र जमिन खोसेर हामिलाई शरणार्थी बनाउने बाहुन-छेत्री हो
© Samabad.Com samabad.com - International Propagation Campaign of Equalism
Queens , Queens, New York , Us
, Email: iwsamabad8@gmail.com